تعاقب زمانهاى جبلى و جدايىناپذير خدا پرهيز كنند زيرا كه اين در نظريه كلامى متكلمان به اجسام زمانى اطلاق مىشد . بنا به داورى شهرستانى ، محمد پسر هيصم در اصلاح معقولانه عقيده‌هاى آشفته ابن كرام جز در اصلاح اين عقيده كه خداوند اساس حادثه‌هايى است كه اصلاح‌ناپذير هستند ، موفق شده بود . با اين وصف آن يكى از ترسناك‌ترين سخن‌هاى بيهوده بود « 1 » . به عكس ابن تيميه متكلمى كه سخت با كلام از نوع سنتى آن مخالف بود ، با هواخواهى آشكار به نظريه كرامى اشاره دارد « 2 » . هر چند به روشنى آن عقيده را نپذيرفته و در يك مسأله حاشيه‌اى كه عقيده آنها را بد عرضه مىدارد از آن انتقاد كرده « 3 » . پايگاه خودش كه از آموزش‌هاى پيشينيان پرهيزگارش مايه گرفته بود . در بنياد اگر نه در تدوين با پايگاه كراميان توافق داشت . بنا به گفته ابن تيميه پيشينيان پرهيزگار بر اين باور بودند كه گفتار و ديگر اعمال به ناچار در گوينده يا عامل پديدار مىشود « 4 » . او پذيرفت كه عمل‌هاى خداوند از جمله قرآن « 5 » بىچون و چرا زمانى بوده‌اند . خدا هرگاه كه اراده كند عمل مىكند و سخن مىگويد . با اين وصف صفت‌هاى الهى در زمينه كمال ، مانند آفرينندگى ( خلاقيت ) و گفتار ، از ازل از آن او بوده است « 6 » . كراميه در آغاز مكتبى فقهى يا كلامى نبود . پيروان ابن كرّام بيش از هر چيز او

--> ( 1 ) . شهرستانى ص 83 ، [ ابن هيصم در اصلاح مقاله ابى عبد الله محمد بن الكرام اجتهادات نمودى ملل و نحل شهرستانى به كوشش دكتر جلالى نايينى ص 280 م ] ( 2 ) . نگ H . Laoust , Essai sur Les doctrines Sociales et politiques de Taki - d - din Ahmad b Taimiya صص 81 پانويس 1 ، 159 ، 170 . ( 3 ) . ابن تيميه به اين نظريهء آنها كه مىگويند خدا از ازل عمل نكرد و سخن نگفت ، اعتراض مىكند . او عقيده آنها را نادرست جلوه مىدهد و مىگويد بنا به عقيده آنها خدا قدرت عمل و گفتار را نداشته تا اينكه اين قدرت بىآنكه هيچ سببى موجب ضرورت آن شود پديدار آمد . نگ ابن تيميه « مجموعة الرسايل و المسائل » به كوشش محمد رشيد رضا ج سوم صص 29 - 30 - 44 - 159 كراميان بيشتر تأييد كردند كه قدرت خدا از براى عمل و گفتار ازلى است . ( 4 ) . مجموعه سوم ص 28 . ( 5 ) . نگ « The Origins of the Controversy Concerning the Creation of the Koran » ص 512 به بعد . ( 6 ) . مجموعه سوم صص 44 - 45 .